Akademik Məlumat İdarəetmə Sistemi
ADİU-nun Elmi Xəbərləri, no.12, pp.29-40, 2024 (Peer-Reviewed Journal)
In 2015, the UN adopted the resolution “Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development”, which consists of 17 goals and 169 targets. It aims to create significant opportunities for human development on our planet until 2030 and to ensure the sustainability of global development. According to this document, the 2nd goal is the “Zero hunger”, and the 12th goal is “Responsible consumption and production”. These goals, accordingly, include providing the population with highquality foodstuff, the availability of basic foodstuff and the ability to ensure the production of a significant part of them within the country, as well as the creation of efficient models of production and consumption. In the article, based on the official statistical data of the State Statistics Committee of the Republic of Azerbaijan for 2001-2022, the data set was formed on the per capita consumption of certain foodstuff in households and a statistical analysis was conducted. Based on the constracted data set, econometric models of the studied foodstuff were built and their forecast values for 2023-2026 were calculated. In the article, methods of system analysis, logical generalization, and also methods of econometric analysis of time series are used. The scientific finding of the work is that the nomenclature of foodstuff, studied within the framework of econometric models for Azerbaijan, has been increased from 3 to 6. In addition, it has been shown that an increase in per capita meat consumption correspondingly reduces bread consumption. The negative impact of the COVID-19 pandemic on per capita egg consumption was determined and evaluated. Econometric models were implemented in the Eviews software package, and the results of the constructed models were economically interpreted. The results obtained in the article can be used by the relevant institutions of the Ministries of Agriculture and Economy of the Republic of Azerbaijan.
Keywords: consumption, bread, potatoes, meat, milk, fish, eggs.
BMT 2015-ci ildə 17 məqsəd və 169 hədəfdən ibarət olan “Dünyamızın transfermasiyası: 2030-cu ilədək dayanıqlı inkişaf sahəsində Gündəlik” qəbul etmişdir. Bu sənədin məramı planetimizdə 2030-cu ilədək insan inkişafı üçün önəmli imkanların yaradılması və qlobal inkişafın dayanıqlılığının təmin edilməsindən ibarətdir. Bu sənədə görə, 2-ci məqsəd – “Aclığa son” və 12-ci məqsəd – “Məsuliyyətli istehlak və istehsal”dır. Bu məqsədlər əhalinin keyfiyyətli ərzaq məhsulları ilə təminatı, əsas qida məhsullarının əlçatanlığı və onların böyük bir qisminin ölkə daxilində istehsalının təmin edilməsinin məqsədəmüvafiq olması, habelə səmərəli istehsal və istehlak modellərinin qurulmasını ehtiva edir. Məqalədə 2001-2022-ci illər üçün ARDSK rəsmi statistik məlumatları əsasında ev təsərrüfatlarında bəzi qida məhsullarının adambaşına düşən istehlak həcmləri üzrə məlumat bazası qurulmış və statistik təhlil aparılmışdır. Məqalədə sistem təhlili, məntiqi ümumiləşdirmə, habelə zaman sıralarının təhlili üsullarından istifadə edilmişdir. Qurulmuş məlumat bazası əsasında araşdırılan qida məhsulları üçün yarımxətti trend tipli və log-log funksional formalı ekonometrik modellər qurulmuş, müvafiq məhsullar üçün 2023-2026-cı illər üzrə proqnoz qiymətləri hesablanmışdır. İşin elmi yeniliyi ondan ibarətdir ki, Azərbaycan üçün indiyədək qurulmuş ekonometrik modellər baxımından araşdırılan qida məhsullarının istehlak çeşidi genişləndirilmiş və 3-dən 6-ya çatdırılmışdır. Bundan əlavə göstərilib ki, adambaşına düşən ət istehlakının artması müvafiq olaraq çörək istehlakını azaldır. Adambaşına düşən yumurta istehlakında COVİD-19 pandemiyasının mənfi təsiri müəyyən edilərək ekonometrik qiymətləndirilmişdir. Ekonometrik modellər Eviews tətbiqi proqram paketində reallaşdırılmış və qurulmuş modellərin nəticələri iqtisadi baxımdan şərh edilmişdir. Məqalədə alınmış nəticələrdən AR kənd təsərrüfatı və iqtisadiyyat nazirliklərinin müvafiq qurumları istifadə edə bilərlər.
Açar sözlər: istehlak, çörək, kartof, ət, süd, yumurta, balıq.