Akademik Məlumat İdarəetmə Sistemi
Gənc alimlərin I beynəlxalq elmi konfransı, vol.3, no.xüsusi buraxılış, pp.20-23, 2013 (Conference Book)
DAŞINMAQ ƏMLAK BAZARINDA QİYMƏTLƏNDİRMƏ FƏALİYYƏTİNİN TƏNZİMLƏNMƏSİ PROBLEMLƏRİ Fidan ƏHMƏDOVA 0 Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti fidan, axmedova. 8 7(d>mail. ru Bakı AZƏRBAYCAN Hazırda əmlak bazarının ciddi problemlərinin həlli üçün əsas maneə məsələyə vahid yanaşmanı özündə ehtiva edərək bazar iştirakçılarının, xüusilə də bazarda böyük paya malik olan dövlətin fəaliyyətinin proqnozlaşdırılması və idarə olunmasını tənzimləyən proqramların, inkişaf konsepsiyasının olmamasıdır. Hazırlanması vacib hesab edilən bu konsepsiyanın bir bölməsi dövlət əmlakının bazarda payı, bazara təsiri, onun idarəolunma vəziyyəti, bazarın tələblərinin və inkişaf perspektivlərinin öyrənilməsinə həsr olunmalıdır. Ölkədə aparılan mülkiyyət islahatları, mülkiyyətin vahid dövlət reyestrinin yaradılması, dövlətin payının daha səmərəli idarə olunması tədbirlərinin sürətləndirilməsi məsələlərinin mükəmməl həll mexanizmləri konsepsiyada öz əksini tapmalıdır. Bundan başqa, əmlak bazarının peşəkar iştirakçıları, əmlakır. vəziyyətinin öyrənilməsi, əlaqələrin yaradılması, davranış kodekslərinin qəbulu, əməliyyatların şəffaflığı, informasiya mübadiləsi, münasib qiymət siyasətinin həyata keçirilməsi yollarının müəyyən edilməsi konsepsiyada öz əksini tapmandır. Bazarda fəaliyyət göstərən inşaatçının, rieltorun. qiymətləndiricinin, memarın, dizaynerin, bankirin, sığortaçın::: . = başqalarının daha həssas və ehtiyatlı davranışı, bazar mühitindən maksimum səmərəli yararlanması, əməliyyatların şəffaf :ğt və s. problemlərin həlli bazar iştirakçıları tərəfindən qəbul olunmuş ümumi maraqların tənzimlənməsinə yönəldilməlidir. Hazırda torpağın normativ qiyməti 1998-ci il 23 iyul tarixli, 158 saylı qərarı ilə təsdiq edilmiş "Azərbaycan R.esp_rlikasmda torpaqların normativ qiymətinin müəyyən edilməsi barədə Əsasnamə”yə uyğun olaraq müvafiq zm ı m lerə müəyyən edilmiş əmsallardan istifadə etməklə hesablanır. Lakin hesab edirik ki, bu qiymətlərin müəyyən : _c_i_ e - dan keçən müddət ərzində qiymətlər dəfələrlə artmış və praktiki olaraq, onlar hazırda torpaq bazanr.ee ~ : .: ; m cızar qiymətlərindən dəfələrlə fərqlənir. Mövcud qanunvericiliyə görə, torpaq sahələri alınıb-satıldıqca, gir: irsən verildikdə, onun barəsində digər əqdlər bağlandıqda torpaqların qiyməti bazar qiyməti ilə. lakin : ~ ığ ' —ı: qiymətindən az olmayaraq müəyyən edilir. Lakin qeyd etdiyimiz kimi, torpağın normativ qiymətlər . cəcə----- ' i t ki, bazar qiymətinin müəyyənləşdirilməsi zamanı bu qiymətlərə istinad edilməsi tamamilə səh\ oları I ' i A “ cə 'eser edirik ki, torpağın normativ qiymətlərini bazar qiymətlərinə uyğunlaşdırmaq üçün veni bir əsasnamən - r 'iz .' icması və təsdiqi vacibdir. Bütövlükdə isə, bələdiyyə əmlakının yalnız auksionlar və ya birjalar • as :əs ə sı: mas - sədəuyğun sayırıq. 1998-ci ildə qəbul edilmiş "Qiymətləndirmə fəaliyyəti haqqında" qanunda q iy mətlən dimnə fəı yyəı.-.ə 'te e- :_z - lıq və peşəkarlıq tələb edən fəaliyyət kimi baxılmış, onun digər fəaliyyət növləri ilə qarşı məsi istiqamətində ciddi hüquqi əsas yaranmışdır. Qanunda qiymətləndirmə fəaliyyətinin obyektləri və subyektləri, qiymətləndirici və sifarişçinin hüquq və vəzifələri, qiymətləndirmənin nəticələri haqqında hesabatlara dair tələblər. qiymətləndirmə fəaliyyətinin xitamına dair müddəalar öz əksini tapmışdır. Lakin bununla belə qanunda əmlak bazarının tələblərinə cavab verməyən müddəalar da istisna deyildir. Bunlar aşağıdakılardan ibarətdir: 1) Qanunda qiymətləndiriciyə dair tələblər və qiymətləndirici olmağın qaydaları, habelə ərniakm c ynətləndirilməsi mexanizmi tam müəyyən olunmamışdır. Hər şeydən əvvəl, əmlakın qiymətləndiricisi olmağ.-, şərtlər; dəqiciəşdirilrnişdir. Hesab edirik ki. qiymətləndirici hüququnu əldə etmək istəyən şəxs ali və ya orta peşə-ixtisas təhsilinə malik olmalı, qiymətləndirmə üzrə imtahandan keçərək sertifikat almalıdır. İmtahanın müvafiq icra hakimiyyəti c-raart: tərəfindən yaradılan Əmlak qiymətləndiricilərinin İxtisas Komissisyasında verilməsini və məhz bu Kcmissiy :r :r qərarı ilə 3 il müddətinə aşağıdakı əmlak növləri üzrə miivafıq qiymətləndirici ixtisasının verilməsin! məqsədət.y t_r. sayırıq: daşınmaz əmlakın, o cümlədən torpağın qiymətləndirilməsi; maşın, avadanlıq, nəqliyyat vasitələrinin və digər texniki vasitələrin qiymətləndirilməsi; təbii sərvətlərin qiymətləndirilməsi; müəssisənin (biznesin) qiymətləndirilməsi; zinət əşyalarının qiymətləndirilməsi; qeyri-maddi aktivlərin və əqli mülkiyyətin qiymətləndirilməsi; 2) Qanunda qiymətləndiricilərin mülki məsuliyyətinin sığortalanmasına dair heç bir müddəa yoxdur. Ona görə də hesab edirik ki, qanuna qiymətləndiricilərin mülki məsuliyyətinin müəyyən olunmuş qaydada icbari sığorta edilməsinə dair xüsusi maddənin əlavə edilməsinə ehtiyac vardır. 3) Qanunda qiymətləndirmə fəaliyyəti haqqında qanunvericiliyin pozulmasına görə məsuliyyət növləri müəyyənləşdirilməmiş, qiymətləndiricinin hesabatlarının hazırlanması formaları təsdiq edilməmişdir. Bazar iqtisadiyyatına keçən ölkələrdə büdcə əsasən vergi gəlirləri hesabına formalaşır. Bu vergilər sırasında büdcə mədaxilini təmin edən əmlak və torpaq vergilərinin özünəməxsus yeri vardır. Qeyd olunan vergilərin düzgün toplanması üçün fiziki və hüquqi şəxslərin mülkiyyətində olan əmlakın dəqiq uçotunun aparılması zəruridir.: əlaıəs - r eı - 25-26, April 2013 21 Baku / A zerbaijan